MIASTO ŻARY

INFO GDZIE SPĘDZIĆ WOLNY CZAS ZAMEK
I PAŁAC
PARK
PRZYPAŁACOWY
FORTYFIKACJE
FABRYKA
PORCELANY
TELEMANN
W ŻARACH
KOŚCIOŁY
I KAPLICE
KOŚCIÓŁ
FARNY
 

 

 

 

 

 

 

 
W północnej części miasta, w dolinie Starej Żarki, zlokalizowany jest historyczny zespół rezydencjonalny byłych właścicieli miasta. Decyzją Erdmanna II von Pramnitza w początkach XVIII w. przystąpiono do zagospodarowania rozległej przestrzeni rozciągającej się po zewnętrznej stronie murów obronnych, między zamkiem i folwarkiem. Opracowanie projektów kompozycyjnych tego reprezentacyjnego założenia i nadzór nad ich wykonaniem zlecono znamienitym architektom, wśród których znaleźli się Carl Spanninger, Giovanni Simonetti, czy August Beer. Zachodnią granicę tego obszaru wyznaczała szeroka aleja kasztanowa (obecnie ulica Poznańska) prowadząca do wjazdu do pałacu, zamknięta od północy przez reprezentacyjną „Bramę Błękitną" powstałą w 1708 r. Po jej wschodniej stronie powstał barokowy park geometryczny, którego krzyżujące się pod kątem prostym alejki spacerowe i szpalery roślinne powiązano kompozycyjnie z bryłą budynku nazwanego „szkołą rycerską" lub "domem zabaw", wzniesionego w 1723 r. Pierwotnie był to niewielki, barokowy obiekt murowany na planie zbliżonym do litery "T" z lekko wklęsłą linią południowej fasady. W roku 1835 przeprowadzono znaczną rozbudowę budynku przeznaczonego wówczas na szpital psychiatryczny w kierunku wschodnim i zachodnim oraz dostawiono duże skrzydło południowe nadające bryle obiektu formę zbliżoną do litery "U". Istotne uzupełnienie założenia parkowego stanowiła mała architektura ogrodowa, na którą składały się m.in. centralnie usytuowana fontanna, pawilon oranżerii, altany, wreszcie ogrodzenie z bramami i furtami kutymi w żelazie, osadzonymi na dekoracyjnych cokołach.
 


Wraz z końcem panowania rodu von Promnitz na Żarach nastąpił okres powolnej degradacji założenia wynikający ze zmian własnościowych i funkcjonalnych. Już w 1827 r. w południowej części parku wytyczono nową arterię komunikacyjną (dawna ulica Promnitzów, dzisiaj wkomponowana w aleję Jana Pawła II). Z kolei w 2 połowie XIX w. znacznie przeorientowano układ przestrzenny samego parku z nowym układem alejek i nasadzeniami obejmującymi obszar na zachód od ulicy Poznańskiej. Wreszcie w 1929 r. wzniesiono niewielki pawilon muzyczny, a przy cmentarzu założono palmiarnię.
 


Na zachodnim skraju parku znajduje się niewielki kościół pw. św. Piotra i Pawła, jeden z najstarszych żarskich zabytków architektury. Wzniesiono go u schyłku XIII w. na miejscu starszej, drewnianej świątyni wzmiankowanej w 1207 r. Jest to jednonawowy, wczesnogotycki obiekt z wydzielonym, prostokątnym prezbiterium, wymurowanym z kamienia polnego i cegły wypalanej. Surowe, niemal pozbawione sprzętów wnętrza nakrywają sklepienia krzyżowe i sieciowe wykonane w XV lub początkach XVI w., a ponad prosty, dwuspadowy dach wyrasta niewielka, barokowa wieżyczka sygnaturki wykonana w 1702 r. Teren wokół kościoła obiega wczesnonowożytny mur kamienny oraz znacznie od niego młodsze ogrodzenie ceglane, zamykające z trzech stron przestrzeń cmentarza.
 


W niewielkiej odległości na południe od kościoła znajduje się pokaźne wyniesienie, tzw. „Wzgórze winne", górujące nad doliną rzeki Żarki. Na jego szczycie usytuowano „domek winiarza" - mały, parterowy budynek założony na planie ośmioboku, wymurowany z cegły, nakryty dachem kopulastym. Pod domkiem, zbudowanym w XVIII w., zachowały się relikty cylindrycznej konstrukcji kamiennej mogącej być pozostałością wieży mieszkalnej rodu Dewinów, panującego na Żarach w XIII w. Południowy stok wzniesienia jeszcze na początku XX w. porastała winna latorośl, od której wzgórze wzięło swą nazwę.

W trakcie badań archeologicznych prowadzonych w rejonie kościoła i na wzgórzu odkryto relikty osadnictwa wczesnośredniowiecznego datowane na VIII, początki XIII wieku. Można je wiązać z grodem i podgrodziem, które dały początek późniejszemu miastu lokacyjnemu.
 


Zrealizowano pierwszy etap rewaloryzacji parku na wschód od ul. Poznańskiej. Przywrócono mu historyczną ideę „ogrodu zabaw", poprzez rekonstrukcję pawilonu muzycznego, modernizację neobarokowej fontanny, oświetlenie terenu parku oraz uporządkowanie układu komunikacyjnego. Dodany zostanie plac zabaw dla dzieci. Park składa się z dwóch części: krajobrazowej o układzie alejek spacerowych wijących się swobodnie pomiędzy drzewami oraz części regularnej, gdzie ścieżki prowadzą wokół prostokątnych kwiatowych rabat. Na terenie parku dominują drzewa liściaste. Usunięcie chorych drzew oraz niektórych błędnych nasadzeń, głównie topoli, sprawiło że bardziej widoczne stały się drzewa godne uwagi. Wśród kasztanowców białych można spotkać potężne pospolite buki purpurowe, surmię bignoniową, różnej odmiany klony, lipy i dęby (m.in. trzy dęby szypułkowe o pierśnicy 377 cm, 408 cm i 440 cm). Wśród nowych nasadzeń można znaleźć m.in.: sosnę himalajską, jodły kalifornijskie, kasztanowce czerwone, wiśnie odmiany kulistej, jabłonie Royalty oraz magnolie, azalie i hortensje.

tekst dr J.T. Nowiński
© Urząd Miejski w Żarach

 

fot. Andrzej Buczyński

 
INFO GDZIE SPĘDZIĆ WOLNY CZAS ZAMEK
I PAŁAC
PARK
PRZYPAŁACOWY
FORTYFIKACJE
FABRYKA
PORCELANY
TELEMANN
W ŻARACH
KOŚCIOŁY
I KAPLICE
KOŚCIÓŁ
FARNY