ŁUK MUŻAKOWA

Z LOTU PTAKA LODOWIEC POMÓGŁ GÓRNIKOM KRAJOBRAZ POKOPALNIANY POJEZIERZE ANTROPOGENICZNE PRZYRODA MAPA
 

 

 

 

 

 

 

 

 
Spośród wielu ciekawych zjawisk przyrodniczych znajdujących się na obszarze Łuku Mużakowa nie sposób pominąć największego w Polsce zespołu sztucznych zbiorników wodnych, powstałych w wyniku działalności człowieka, nazywanych „pojezierzem antropogenicznym”. Największe skupisko jezior występuje w kilku miejscachw rejonie Łęknicy, dalej na północ, w rejonie Chwaliszowic, następnie Trzebiela i Tuplic, aż po Łazy na północy. W całym regionie występuje około 100 zbiorników, a ich łączna powierzchnia wynosi ponad 150 ha. Ich powstanie jest ściśle związane z historią gospodarczą regionu. Łuk Mużakowa od połowy XIX wieku do lat 70-tych XX wieku, był obszarem eksploatacji węgla brunatnego iłów i glin ceramicznych oraz kruszywa naturalnego.
Eksploatacja była prowadzona metodą odkrywkową a także, w przypadku węgla, również metodą podziemną. Po prowadzonej eksploatacji pozostały obniżenia oraz zapadliska, które następnie wypełniły się wodami atmosferycznym ale przede wszystkim wodą podziemną. Wypełnianie obniżeń wodami podziemnymi było związane z panującymi warunkami hydrogeologicznymi, które należą w tym obszarze do bardzo skomplikowanych w związku z obecnością zaburzeń glacitektonicznych utworów wodonośnych. Charakter wód występujących w zbiornikach jest zróżnicowany i zależny od ich wieku, który wynosi od 30 do ponad 100 lat. Kształt zbiorników jest z reguły podłużny bądź owalny i generalnie nawiązuje do przebiegu pokładów węgla.

Najmłodsze są zbiorniki w rejonie Łęknicy i Chwaliszowic, powstałe przeważnie w zagłębieniach po eksploatacji odkrywkowej. Starsze, około stuletnie, znajdują się w rejonie Kamienicy i na południe od Trzebiela. Tutaj zbiorniki powstały w nieckach zapadliskowych po eksploatacji podziemnej. W końcu najstarsze ponad stuletnie zgrupowane są w południowej i wschodniej części okolic Tuplic.

Pomimo dużej ich liczby tylko część z nich nadaje się do turystyczno-gospodarczego wykorzystania. Powodem tego stanu rzeczy jest chemizm wód, charakterystyczny dla zbiorników związanych z eksploatacją węgli brunatnych. Znajdujące się w nich wody charakteryzują się niskim odczynem, mierzonym i wyrażanym przez tak zwaną „wartość pH”, która średnio wynosi około 3,0. Ponadto obserwuje się w nich dużą zawartością żelaza i siarczanów. Niski odczyn wody związany jest z występowaniem w węglu brunatnym minerału – pirytu. Pod względem chemicznym jest to siarczek żelaza (FeS2), który ulega fizycznym i biologicznym procesom rozkładu, w wyniku czego dochodzi do powstania kwasu siarkowego.

Ten nietypowy chemizm wód obszaru Łuku Mużakowa zainteresował naukowców z Instytutu Inżynierii Sanitarnej Wyższej Szkoły Inżynieryjnej w Zielonej Górze. W roku 1986 podjęto badania naukowe na tym obszarze, w wyniku których zbiorniki podzielono na dwie grupy. Pierwsza grupę stanowią zbiorniki acidotroficzne – czyli silnie kwaśne - w liczbie 30, charakteryzujące się odczynem w przedziale 2,6-3,9 pH. Druga grupę, w liczbie 32, stanowią zbiorniki o odczynie 5,2-7,4 pH. Przypuszcza się, że powodem zróżnicowania odczynu tych wód są postępujące w dłuższym okresie czasu naturalne procesy zobojętniania wód.

Dlatego wody w zbiornikach rejonu Łęknicy, gdzie zakończono eksploatację około 30 lat temu, charakteryzują się najniższym odczynem, natomiast wody w zbiornikach rejonu Tuplice, gdzie eksploatacja została zakończona ponad 100 lat temu, zbliżają się obecnie do odczynu obojętnego.

Stąd jeżeli mamy zamiar łowić ryby, to jest to możliwe jedynie w okolicy Tuplic, w zbiornikach doskonale zagospodarowanych przez miejscowy oddział Polskiego Związku Wędkarskiego. W pozostałych akwenach możemy jedynie podziwiać fantastyczne zmieniające się barwy wody, niespotykane formy ukształtowania terenu oraz bogactwo florystyczne otoczenia.

 

Tomasz Heyduk "Pojezierze antropogeniczne"

fragm. "Park Mużakowski i atrakcje geoturystyczne okolic Łęknicy" Łęknica 2005

 
Z LOTU PTAKA LODOWIEC POMÓGŁ GÓRNIKOM KRAJOBRAZ POKOPALNIANY POJEZIERZE ANTROPOGENICZNE PRZYRODA MAPA